Oczyszczalnia jako element niezależności gminy. Dlaczego to dziś kluczowa decyzja?

To właśnie te wątki dominowały podczas I Ogólnopolskiej Konferencji Samorządowych Praktyków „NOVA WODA”, która odbyła się w dniach 13-14 kwietnia 2026 r. na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu. W wydarzeniu uczestniczył Adam Werbowy, Prezes Spółki Komunalnej Żukowo sp. z o.o., biorąc udział w spotkaniach i dyskusjach z przedstawicielami samorządów, przedsiębiorstw komunalnych oraz ekspertami z Polski i zagranicy.

Moment, w którym trzeba podejmować decyzje

Dla Gminy Żukowo udział w konferencji nie miał charakteru wyłącznie poznawczego. To element szerszego procesu, w którym analizowane są możliwe kierunki rozwoju systemu wodno-kanalizacyjnego.

– Jesteśmy dziś w momencie, w którym trzeba podejmować decyzje o dużym znaczeniu dla przyszłości gminy. Dlatego tak ważne jest, żeby rozmawiać z praktykami i opierać się na realnych doświadczeniach – podkreśla Adam Werbowy, Prezes Spółki Komunalnej Żukowo sp. z o.o.

To oznacza w praktyce jedno: decyzje podejmowane dziś będą miały wpływ na funkcjonowanie systemu przez kolejne lata – zarówno pod względem kosztów, jak i bezpieczeństwa jego działania.

Ścieki jako zasób, nie problem

Jednym z najważniejszych wniosków płynących z konferencji była zmiana podejścia do samej istoty gospodarki ściekowej.

Ścieki coraz częściej nie są traktowane jako problem do usunięcia, lecz jako zasób, który można wykorzystać – zarówno w kontekście wody, jak i energii czy surowców.

Podczas konferencji wskazywano, że roczny odpływ oczyszczonych ścieków w Polsce to ponad 2 miliardy metrów sześciennych wody, która może być ponownie wykorzystana, np. w rolnictwie. Oczyszczona woda zawiera również składniki odżywcze, takie jak azot i fosfor, które mogą zastępować nawozy sztuczne.

– To podejście zmienia sposób myślenia o całym systemie. Ścieki przestają być odpadem, a zaczynają być elementem gospodarki zasobami – podkreśla Adam Werbowy.

Oczyszczalnia jako element niezależności

W tym kontekście zmienia się również rola oczyszczalni ścieków.

Nie są one już postrzegane wyłącznie jako kosztowna infrastruktura, lecz jako element systemu, który decyduje o stabilności i niezależności gminy.

– Oczyszczalnia to dziś nie tylko miejsce, do którego trafiają ścieki. To element, który wpływa na koszty funkcjonowania systemu, jego bezpieczeństwo i możliwości rozwoju – zaznacza Adam Werbowy.

Prezentowane podczas konferencji przykłady pokazywały, że nowoczesne oczyszczalnie mogą pełnić znacznie szerszą funkcję niż dotychczas. W Danii osiągają one poziom samowystarczalności energetycznej sięgający 70–80%, a w najbardziej zaawansowanych przypadkach stają się dodatnie energetycznie – produkując więcej energii, niż zużywają.

Osiągane jest to m.in. dzięki:

• wykorzystaniu biogazu powstającego w procesie fermentacji osadów,
• automatycznemu sterowaniu procesami w oparciu o dane,
• odzyskowi energii i ciepła,
• optymalizacji pracy urządzeń.

Dane i technologia zamiast intuicji

Drugim wyraźnym kierunkiem jest zarządzanie systemem w oparciu o dane.

W wielu krajach wodomierze i infrastruktura są zintegrowane cyfrowo, a systemy wykorzystują czujniki i modele predykcyjne do monitorowania pracy sieci i przewidywania awarii.

To oznacza odejście od zarządzania reaktywnego na rzecz systemu, który pozwala przewidywać problemy, zanim się pojawią.

W praktyce przekłada się to na:

• niższe koszty eksploatacji,
• większą stabilność systemu,
• lepsze planowanie inwestycji.

Wspólne wyzwania samorządów

Rozmowy z uczestnikami konferencji potwierdziły, że problemy, z którymi mierzy się Gmina Żukowo, są wspólne dla wielu dynamicznie rozwijających się samorządów.

W wielu miejscach w Polsce powtarza się ten sam schemat: rozwój zabudowy mieszkaniowej wyprzedza rozwój infrastruktury wodno-kanalizacyjnej.

– W wielu gminach sytuacja wygląda bardzo podobnie. Szybki rozwój zabudowy powoduje, że systemy infrastrukturalne są pod coraz większą presją. To wyzwanie, które wymaga odpowiedzialnych decyzji i planowania w dłuższej perspektywie – mówi Adam Werbowy.

Infrastruktura i świadomość

Istotnym elementem systemu pozostaje również świadomość społeczna.

Funkcjonowanie gospodarki wodno-kanalizacyjnej opiera się na prostych zależnościach: woda jest zasobem ograniczonym, a ścieki wymagają odbioru i oczyszczenia.

– To element, który trzeba jasno komunikować. Woda nie bierze się znikąd, a ścieki nie znikają same. Za tym stoją konkretne procesy, infrastruktura i koszty – podkreśla Prezes.

W praktyce oznacza to konieczność równoległego prowadzenia działań inwestycyjnych i informacyjnych – tak, aby mieszkańcy rozumieli skalę wyzwań i potrzebę podejmowanych decyzji.

Kierunek: odpowiedzialne decyzje

Wnioski z konferencji są jednoznaczne. Nowoczesny system wodno-kanalizacyjny to system:

• efektywny energetycznie,
• zarządzany w oparciu o dane,
• planowany w długiej perspektywie,
• traktujący ścieki jako zasób, a nie wyłącznie problem,
• możliwie niezależny od zewnętrznych uwarunkowań.

To nie jest już pytanie, czy inwestować w oczyszczalnię, tylko jak zrobić to w sposób, który da gminie realną niezależność.

Dla Gminy Żukowo oznacza to konieczność wyboru rozwiązań, które będą nie tylko odpowiedzią na bieżące potrzeby, ale także zabezpieczeniem systemu na przyszłość.

Udział w konferencji „NOVA WODA” był jednym z elementów tego procesu – pozwalającym skonfrontować lokalne wyzwania z konkretnymi, sprawdzonymi rozwiązaniami i wybrać kierunek najlepiej dopasowany do potrzeb gminy.